ROMA HUKUKU/ Cumhuriyet Dönemi

Cumhuriyet Dönemi

Uzun bir dönemdir. Magistranın yetkisi kısıtlanmış, cumhuriyete geçilmiştir. Cumhuriyet döneminde devlete hakim olan organlar Magistra, halk meclisi ve Senatus’tur. Fakat magistranın yetkileri kısıtlanmış, halk meclisi ve senatus’un yetkileri arttırılmıştır.

a) Cumhuriyet Dönemi Magistra: 

Romalılar bu dönemde magistra sayısını arttırarak tek magistranın sahip olduğu yetkileri sınırlamış magistraların birbirlerini denetlemelerini istemiştir. Magistraların görev süresi de sınırsız olmaktan çıkmış 1 yıllık süreye tabi olmaya başlamıştır. Magistraların seçimi de halk meclisi tarafından yapılmaya başlanmıştı. Devleti idare etmek için iki magistravardı. Zamanla çoğalmıştır.

aa) Consullukve Dictatörlük: Krallık döneminde Rexadı verilen tek magistra vardı. Cumhuriyet döneminde consul(ler) adı verilen iki magistra kurumu oluşturulduConsuller birbirlerine karşı veto hakları olduğu için çoğu kez uzlaşma yoluna gitmekteydiler. Bu dönemde halk meclisi kanun yapmaktaydı. Ancak kanun tasarıları consuller tarafından hazırlanmaktaydı. Consuller görevde kaldıkları sürece sorumsuz ve yargılanamazlardı. Ancak görev süreleri bitince yargılanabilirlerdi. Bazı olağan üstü durumlarda yetkilerin tek consülde toplanması gerektiği fikrinden hareketle dictatörlük kurumu geliştirildi. Acil hallerde senatüs tarafından o anda görevli consüllerden biri diktatör ilan edilirdi. Dictatör de sınırsız yetkilere tıpkı kral gibi sahipti. Ancak bu yetkiler görev süresi boyunca geçerliydi. Dictörün görev süresi en çok 6 aydı.

bb)Praetorluk ve Praetor’ların sahip oldukları Himaye Vasıtaları: Cumhuriyet döneminde başlangıçta iki magistra vardı. Bunlar ordunun idaresi, din idaresi, yargılama yapma işi gibi her türlü görevi yapıyorlardı. Roma da yargılama iki aşamadan oluşuyordu. Birinci aşamada taraflar magistranın önüne geliyorlar eğer magistra uyuşmazlık çıkarırsa hakem seçilir ve yargılama başlardı. Bu nedenle yargılama yapmak için bir magistraya sürekli ihtiyaç vardı. Bu amaçla praetorluk kuruldu. Yargılama yapan magistraya praetor, savaşa gidene consul denilmeye başlandı. Ancak bu iki magistra arasında hiçbir fark yoktu. Böyle bir iş bölümü de yoktu. Her biri diğerinin yetkilerine sahipti.

Şehirde oturan ve Roma vatandaşlarının birbirleriyle ilişkilerinden doğan ihtilaflara bakan bir praetor vardı. Daha sonra Romalıların diğer yabancı kavimler ile olan ilişkilerinin artması nedeniyle buradan doğacak ihtilaflara bakmak üzere yeni praetorlara ihtiyaç duyuldu. Daha sonra yabancılar ile Romalılar arasında doğacak ihtilaflara bakmak üzere yeni bir praetor seçildi. Romanın genişlemesi ile praetorlerin sayısı da epey arttı.

        Praetorlar bir kimseye dava hakkı verip vermemekte tamamen serbest bırakılmışlardır. Praetorların yaptıkları en önemli işlerin başında Edictum (beyanname) yayınlamaları olmuştur. Göreve gelen praetorlar adli işleri yürütürken hangi prensiplere uyacaklarını, hangi ihtilaflara dava hakkı tanıyacaklarını, hukuk kurallarını nasıl yorumlayacaklarını beyanname ile halka duyururlardı. Her gelen praetor kendi beyannamesini yayınlardı. Zamanla her praetorun kabul ettiği hukuk ilkeleri ortaya çıktı. Praetorların koydukları beyannameler kanun değildi. Ancak emretme yetkilerine dayanılarak koydukları kuralları uyguluyorlardı.

        Praetorlar katı, sert ve şekilci olan Ius Civile’yi yumuşatmışlardır. Zamanla Ius Civile’nin yanında Praetor Hukuku ortaya çıktı.

CUMHURİYET DÖNEMİNDE BUNDAN BAŞKA MAGİSTRALIKLAR DA ORTAYA ÇIKTI

QUESTOR’LUK: Praetorluğun kurulmasından önce ortaya çıkmıştır. Consullere yardımcı olarak seçilen ve onlar tarafından tayin edilen kimselerdi. Daha sonra ise yeni magistralık haline getirildi. Daha çok mali ve cezai işlere bakarlardı. Devlet hazinesi ile meşgul olurlardı.

CENSOR’LUK: Nüfus işleri ve halkın mallarının kıymet takdiri Consullerden alınarak censor lara verildi. Nüfus sayımı yapması ve halkı özelliklerine göre sınıflandırması bu magistralığı önemli hale getirdi. Sayımlarda kişilerin özelliklerini belirleniyor ve bunlar keyfi olabiliyordu. Sicili kötü olanlar hiçbir göreve gelemiyordu. Zamanla senatus üyesi olabilecek kişilerin listesini hazırlama yetkisini dahi aldılar.

 

AEDİLİS CURULİS’LİK: Çarşı ve Pazaryerlerinde denetimler yapar ve bir çeşit zabıta görevi ifa ederlerdi. Emir verme yetkileri vardı. Köle ve hayvan satışlarını kontrol etmeye başladılar. Bunların koydukları kurallar bugün Türk ve İsviçre Borçlar kanunun temelini oluşturmaktadır.

 

TRİBUNUS PLEBİS’LİK: Bütün magistraların patriciilerden olmasına karşı çıkan plebler uzun mücadeleler sonrasında kendi magistralıklarının kurulmasını sağladılar. Diğer tüm magistralar herkesi bağlayıcı işlem yaparken Tribunus plebislik sadece pleb leri bağlayan işlem yapabiliyordu.

 

TRİBUNUS MİLİTUM’LUK: Yine patricii-pleb mücadelesinden doğmuştur.

b) Cumhuriyet Dönemi Halk Meclisleri:

Cumhuriyet döneminde halk meclislerinin hem önemi ve hem  de sayısı artmıştır. Krallık döneminde sadece patriciilerin kurduğu Comitia Curiatavardı. Cumhuriyet döneminde ise hem plebhem de patriciilerin kurduğu Comitia Centuriata Cumhuriyet döneminde halk meclislerinin 3 önemli görevi vardı. Bunlar magistaranın seçimiyargılama alanında faaliyet yürütmek ve kanun yapmaktı. Halk meclisi kanunu tek başına yapamıyordu. Magistanın birisi kanun tasarısı hazırlamalı meclisi toplantıya çağırmalıydı. Magistranın hazırladığı kanun tasarısı Forum (Roma da meydan) ilan edilir ve halka oy verecekler duyurulurdu. Oy verme günü forumda toplanır, tasarı halkın görüşüne sunulurdu. Oy verme günü tekrar tartışma olmazdı. Bu dönemde halk meclisi tarafından çıkarılan en önemli kanun On iki levha kanunudur. Bu kanun patricii-pleb mücadelesi ürünüdür. Uzun mücadele vererek kendileri için magistralıklar elde eden ve halk meclisine giren plebler kendilerine uygulanacak hukukun yazıya geçirilmesini istediler. Daha yazılı değil magistarin keyfine bağlı idi.

c) Cumhuriyet Dönemi Senatus: 

Cumhuriyet döneminde Senatus danışma organı niteliğindeydi. Kararları bağlayıcı değildi. Senatus saygın kişilerden oluşuyordu. Özellikle görevi biten magistralar senatus üyesi oluyordu. Bu nedenle bağlayıcı kararlar alamasa da magistra üzerinde etkisi büyük oluyordu. Senatüs üyeleri başlangıçta consuller atıyordu. Sonraları ise magistra atamaya başladı. Dönem sonunda hem senatus hem de consullük aristokratik bir zümrenin vesayetine girdi. Halk meclisine sunulan kanun tasarısı magistranın gibi olsa da aslen senatusundur. Halk meclisi tasarıyı kabul edince senatusun onaylaması şarttı. Eğer senatus onaylamazsa kanunlaşma olmazdı.

0_11962b_5d156a03_orig.jpg

Cumhuriyet Döneminde Roma Hukukun Özellikleri

Cumhuriyet dönemi ortalarında Roma Hukuku çok gelişmeye başlamıştır. Ius Civile dönem ortalarına kadar yürürlükte kalmıştır. Cumhuriyet Döneminde roma hukukun gelişimini sağlayan en önemli faktör praetor ve magistralardı. Cumhuriyet döneminde Roma da yazılı kanun yapma yasağı başladı. İlk olarak on iki levha idi.

Bu dönemde sadece Romalılara uygulanan Ius Civile yetersiz kaldı. Romalıların başka millet tüccarlarıyla sıkı ilişki içinde olmaları nedeniyle praetorlar yeni kurallar koyarak bir praetorlar hukuku oluşturmaya ve zamanla bu hukuk da yabancılar hukuku olarak adlandırılan Ius Gentium adı verilir. Bu dönemde Ius Cİvile (vatandaşlar hukuku) yanında Ius Gentium (yabancılar hukuku) ve Ius Praetorium (praetorlar hukuku) gelişmeye başladı.

Ius Cİvilede yumuşamalar oldu. Bu dönemde Ius Civile gelişmeye ve olgunlaşmaya başladı.

 

Roma Hukuku Ders Notları İçin Tıklayınız.

Roma Hukuku Diğer Ders Özetleri;

1-Roma Hukukunun Önemi

2-Roma Toplumunun Yapısı

3-Krallık Dönemi

4-Cumhuriyet Dönemi

5-İlk İmparatorluk Dönemi (Pricipatus)

6-Son İmparatorluk (Dominatus)

7-Iustinianus sonrası ve Modern Hukuka Etkisi

8-Dönemlere göre Roma Hukukunun Kaynakları

9-Roma Hukukunun Tasnifleri

10-Hak Çeşitleri, Hakkın Kazanılması ve Kaybedilmesi

11-Hak Kavramı-Hakların Kazanılması ve Kaybedilmesi

12-Roma Borçlar Hukuku Giriş

13-Roma Borçların Genel Kısmı-1

14-Roma Borçların Genel Kısmı-2

15-Roma Borçların Genel Kısmı-3

16-Roma Borçların Genel Kısmı-4

17-Roma Borçların Özel Kısmı-1

18-Roma Borçların Özel Kısmı-2

19-Roma Borçların Özel Kısmı-3

 

ROMA HUKUKU/ Cumhuriyet Dönemi” için bir yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

%d blogcu bunu beğendi: