ROMA HUKUKU/Borçların Genel Kısmı-4 (Ders Özeti)

BORÇLARIN GENEL KISMI-4

 

Alacağın Temliki

Roma’da alacağın temliki “novatio” (yenileme) ile yapılır. Novatio borcu sona erdiren bir sebeptir. Modern hukukta alacaklı, alacağını borçlunun iznini almadan, 3. kişiye temlik (devir) edebilir. Roma da ise bu muamele yapılması sırasında borçlu birinci dereceden rol oynar. Modern hukuktan bir diğer farkı da alacağın temlikinin novatio (yenileme) yoluyla yapılmasıdır. Bu yolla yapıldığı için eski borca bağlı feri haklar sona erer. Yeni alacaklı bu feri haklardan yararlanamaz. Bu nedenle vekalet yoluyla bu sorun çözülmeye çalışılmıştır. Alacağın temlikinde stipulatio yapılır. Bazı alacakların temlik edilmesi yasaktır. İhtilaflı alacaklar temlik edilemeyeceği gibi, nüfuslu ve saygın kişilere de temlik yapılamaz.

Borcun Nakli

Borçlunun değişmesidir. Bu da novatio (yenileme) ile olur. Stipulatio işlemi ile değişir. Roma’da ve günümüzde borcun değişmesi için alacaklının rızası alınması şarttır. Çünkü ödeme durumuna göre alacaklı mağdur olmamalıdır. Alacağın temlikinde borçlu rızasına gerek yoktur. Bu işlem novatio ile yapıldığı için eski borç ilişkisine ait defiler ileri sürülemiyordu. Zamanla bu eksiklik vekalet yoluyla giderilmiştir.

Borçların Sona Ermesi

Bir borç ilişkisinin oluşturduğu alacak ve borçlarla birlikte ortadan kaldıran hukuki olaylara “borcun sona erme sebepleri” denir. Bu iki türlüdür. “ıpso ıure (hukuk açısından) ve ope exceptionis (defi ile). İlkini ıus civile tanımıştır ve bu halde borç ilişkisi hukuk aleminden silinir. İkincisini ise praetorlar tanımıştır ve ıus civileye göre borç ilişkisi halen devam etmektedir. Ancak ifa için dava açıldığında praetorlar borçluya defi hakkı tanımakta ve bu yolla buda borcun ifası olmaktadır. Ancak borçlu feragat edip borcu ifa da edebilirdi.

Ipso Iure (hukuken) borçların sona ermesi

İfa (solutio)

İbra (acceptilatio)

Yenileme (novatio)

Takas (compensatio)

İfanın imkansızlığı ( confusaio)

Ope Exceptionis (Defi yoluyla) sona erme

Borcun istenmeyeceği anlaşması (pactum de non petendo)

Uzun zamanaşımı defi (praescriptio longi temporis)

  1. ifa (solutio) ;

borçlu yükümlü olduğu edimi yerine getirerek borcundan kurtulurdu. İfa kural olarak borçlu tarafından yapılır. Ancak borçlu yerine geçen birisi de ifa yapabilir. Ancak alacaklının borçlunun şahsında ifasında bir yararı varsa bu halde borçlu şahsen ifa etmek zorundadır. Örneğin piyano çalmak gibi bir borç altına giren borçlu bunu bizzat yerine getirmelidir. İfa alacaklıya yada onun yerine geçen kanuni, iradi temsilciye, vekiline de yapılabilir.

      Başka bir anlaşma yapılmazsa borç tamamen ve bir defada ödenir. Alacaklıyı kısmi ifayı kabule zorlanamaz. İfa yeri belirtilmişse o yerde belirtilmemişse borcun niteliğine göre değişirdi. İfa yeri birden çok ise bugünkü hukukumuzda olduğu gibi seçim hakkı borçluya aittir. İfa zamanı da taraflarca kararlaştırılabilir. Eğer bir vade yoksa alacaklı alacağını istediği zaman isteyebilir. Vade varsa alacaklı o süreden önce borcun ifasını talep edemez ve fakat borçlu sürede önce borcunu ifa etmek isteyebilir.

      Borç ödenmesi gereken tarihte ifa edilmezse temerrüt “mora” söz konusu olur. Bu gecikmeye genellikle borçlu sebebiyet vermekle beraber istisnai olarak alacaklı da sebebiyet verebilir. Borçlu haklı sebeple edimin ifasını yapamıyorsa temerrüde düşmüş sayılmaz. (devlet görevi için uzakta ise) Alacaklının temerrüdüne nadir rastlanır. Günümüzde ödeme günü geldiği halde alacaklı alacağını almaktan imtina ederse borç bankaya yatırılabilir. (güvence için) Roma da ise bu halde deposito denilen magistranın tayin ettiği bir yere yada güvenli bir mahalleye bırakılırdı.

      İfa yerine temlik (Datio in solutum) Borç ilişkisinin ortadan kalkması için borcun konusu yani edim ne ise onun ifası gerekir. Para borcunu nakit ödemek gibi. Alacaklı razı değilse öngörülenden başka bir şey verilemez. Bazen borçlu alacaklının rızası ile borç konusu şeyden başka bir şey vererek borç ilişkisini sona erdirebilir. Roma da nakit para sıkıntısının olduğu dönemlerde taşınmaz mal ile ifanın temlik edilmesi zorunlu koşulmuştur. Günümüzde ifa yerine temlik bütün hukuk düzenlerinde yer almaktadır. (hesaba havale, taşınmaz mal teslimi gibi.)

  1. yenileme, “novatio”:

Eski bir hukuk ilişkisinin yerine almak üzere, yeni bir hukuk ilişkisi üzerinde anlaşmayı ifade eder.

Novatio  aynı konuda yeni bir borcun, Stipulatio yoluyla eski borcun yerini almasıdır. Roma hukukunda yenileme sadece stipulatio ile yapılabilirdi. Stipulatio (borçlanma)

Vadenin değiştirilmesi, ifa yeri değiştirilmesi, teminat havalesi hep birer yenilemedir.

Modern hukuklarda, yenileme bir borcu kaldırıp, yerine yenisini koymak üzere yapılan her türlü anlaşmadır.

  1. İbra “ Acceptilato”: Alacaklı ile borçlu arasında alacağı ortadan kaldırmak için yapılan bir anlaşmadır.

Alacaklı ile borçlu, borcun ödenmeyeceği konusunda anlaşırlarsa borç hukuk açısından (ipso iure) sona erer. İbrada her iki tarafın da rızası gerekir. Acceptilatio hayali bir ifadır ve sözlü şekilde stipolutaio ile yapılır. Bir diğer ibra şeklide borcun istenmeyeceği anlaşmasıdır ve bu praetorlar tarafından kabul edilmiştir.

  1. Davanın Tespiti : “Litis Contestatio”:

Usul hukukunda borcu sona erdiren sebepler arasındadır. Mahkemede borcun kabulü veya borcu olduğuna hükmedilmesi halinde söz konusudur. Roma da mahkumiyete uyma mecburiyeti olduğunda borcu bu hale dönüşürdü ve eski borç ilişkisin sona ererdi.

  1. Birleşme “confusio”:

Alacaklınını hakkı ve borçlunun borcu aynı kişide birleşirse borç sona erer. Genellikle miras ilişkilerinde söz konusu olmaktadır.

  1. Takas “compensatio”:

İki kişi arasında karşılıklı borç ve alacak münasebetlere mevcut olduğu zaman karşılıklı talep haklarının birbirinden mahsup edilmesidir. Klasik hukuk döneminde taraflar aralarında anlaşarak pactum yoluyla takas yaparlardı. Buna rağmen dava açılırsa defi yoluyla exceptio ileri sürülürdü. İustinianus döneminde ise takas borcun sona erme sebebi sayılmıştır. “ipso iure”.

 

Defi yoluyla borçların sona ermesi

  1. pactum de non petendo: Borcun istenmeyeceği Anlaşması: alacaklının, borçludan ifayı talep etmeyeceğine dair, her türlü şekilsiz bir anlaşmadan ibaret olan pactum de non petendo borçtan kurtarmakla beraber exceptio ile dava aşamasında önlenirdi.
  2. Praescriptio longi temporis: uzun zaman

zaşımı defidir: Praetorlar tarafından kabul edilmiştir.

 

Borçların Diğer Sona Erme Sebepleri :

Bazen borçlar imkansızlıktan dolayı da (beklenmedik olay, kusur olmadan olay) sonucu ifası mümkün olmayabilir. Bu haller de de borç ifa edilmiş sayılır.

 

Roma Hukuku Ders Notları İçin Tıklayınız.

Roma Hukuku Diğer Ders Özetleri;

1-Roma Hukukunun Önemi

2-Roma Toplumunun Yapısı

3-Krallık Dönemi

4-Cumhuriyet Dönemi

5-İlk İmparatorluk Dönemi (Pricipatus)

6-Son İmparatorluk (Dominatus)

7-Iustinianus sonrası ve Modern Hukuka Etkisi

8-Dönemlere göre Roma Hukukunun Kaynakları

9-Roma Hukukunun Tasnifleri

10-Hak Çeşitleri, Hakkın Kazanılması ve Kaybedilmesi

11-Hak Kavramı-Hakların Kazanılması ve Kaybedilmesi

12-Roma Borçlar Hukuku Giriş

13-Roma Borçların Genel Kısmı-1

14-Roma Borçların Genel Kısmı-2

15-Roma Borçların Genel Kısmı-3

16-Roma Borçların Genel Kısmı-4

17-Roma Borçların Özel Kısmı-1

18-Roma Borçların Özel Kısmı-2

19-Roma Borçların Özel Kısmı-3

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

%d blogcu bunu beğendi: